„Uwolniłem fotografię z ram prostokąta” – tak ideę wystawy „Owalności” podsumowuje jej autor, fotograf dokumentalista przez wiele lat związany z Państwową Wyższą Szkołą Sztuk Plastycznych, późniejszą ASP w Łodzi. Ekspozycja Grzegorza Bojanowskiego, która otworzy się 7 grudnia o godz. 12.00 w Galerii Hol, zaprezentuje efekty formalnych eksperymentów, w których tradycyjny prostokątny kadr ustępuje miejsca owalowi.

„Owal (podobnie koło) to forma rzadko stosowana w obiektach sztuki – w grafice, malarstwie, gobelinach, także w fotografii. (Choć warto przypomnieć, że owalne były już dagerotypy w latach 40. XIX w., jednak nie wynikało to z pobudek artystycznych).

A przecież kształt owalny, kulisty czy falistość otacza nas wszędzie. To elementarne kształty świata natury – w skali makro i mikro – od galaktyki do skrzydełek mikroskopijnych owadów. Owal odnajdujemy także w ludzkiej sylwetce – w zarysie głowy i oczu. Po orbitach wirują ciała niebieskie, elektrony w atomach, Ziemia krąży po elipsie.

Dwa lata temu, po okresie intuicyjnych eksperymentów, dostrzegłem w kształcie owalu potencjał artystyczny i tak zrodziła się koncepcja «OWALNOŚCI». W pierwszej kolejności wykorzystywałem zdjęcia, w których wyróżniały się owalne motywy. W tych pracach owal obrazu nawiązuje do owalności czy bliskiego z nim pokrewieństwa elementów znajdujących się na zdjęciach.

Interesujące rezultaty inspirowały do dalszych poszukiwań. I powstawały prace, gdzie owalność w obrazie była już całkowicie kreowana – subiektywnie przekształcane całe zdjęcie lub jego fragmenty. I dopiero po uzyskaniu bardziej intrygującej treści i formy, całości pracy nadawałem kształt owalu. W finalnym obrazie dominują walory plastyczne, ornamentyka, wizualizm.

Widzenie świata, a następnie jego zobrazowanie w formie owalu nadaje przedstawionej rzeczywistości innego wymiaru. Owalna forma wprowadza do obrazu pewien z góry narzucony porządek. Sugeruje inne spojrzenie na świat. Zamyka go zewnętrznie silniej niż inne kształty.

Owal (też koło) mocniej usidla to, co dzieje się w obrazie. Owal i koło nie mają ani góry, ani dołu, ani boków. Natomiast wyznaczają linię, wokół której obraca się obraz. Te kształty bardziej wiążą obraz niż prostokąt, a jednocześnie – paradoksalnie – otwierają obrazowi nieskończoną przestrzeń.

Owalne zdjęcia to coś więcej niż tylko prosty zabieg formalny. To pełnoprawny środek artystycznego wyrazu. W tym przypadku zewnętrzna forma jest integralnym składnikiem dzieła, również jego wartością. Taki kształt obrazu tworzy inne relacje obiektów występujących na zdjęciu względem krawędzi obrazu, inne napięcia kompozycyjne. Wywołuje inne oddziaływanie przestrzeni istniejącej w obrazie. Zmienia się pierwotny nastrój zdjęcia wzbudzając odmienne emocje.

W takiej formie wizerunki natury, pejzażu, architektury czy człowieka nabierają innego oblicza – innej dynamiki, ekspresji, estetyki. Mam też wrażenie, że owalny kształt pracy silniej skupia uwagę na obrazie, że bardziej niż prostokąt zacieśnia sfotografowaną rzeczywistość. W efekcie inaczej emanuje dzieło, co wpływa na jego percepcję.

Twórcza koncepcja prac owalnych w pewnym stopniu inscenizuje rzeczywistość tkwiącą w obrazie, przecież sfotografowaną w prostokącie. Wystawa prezentuje rezultaty różnych penetracji artystycznych zamkniętych w owalnym kształcie”.

Uwolniłem fotografię z ram prostokąta.

Grzegorz Bojanowski
październik 2026 r.

„Grzegorz Bojanowski jest przede wszystkim uważnym obserwatorem i twórczym komentatorem tego, co dzieje się w fotografii i z fotografią na przestrzeni ostatniego półwiecza. W okresie tym wydarzyło się wiele. Nastąpiła zmiana paradygmatu w sztuce, a fotografia transformowała w kierunku postmedialnym. Bojanowski czynnie uczestniczył w tych rewolucyjnych zmianach świata mediów wizualnych. Modernistyczna wizja fotografii została zastąpiona przez zjawiska, które zbiorczo próbujemy uchwycić pojęciem postfotografii. Dzięki rewolucji cyfrowej fotograficzne obrazowanie stało się dziedziną egalitarną, odchodząc od elitarnego pojmowania medium nazywanego fotografiką. Powstało niewyobrażalne, kilkadziesiąt lat temu, globalne środowisko medialne promujące ilość i często pozorną nowość rozpuszczoną w masowości. Co więcej, środowisko to w znacznym stopniu podlega wpływom aktorów nieludzkich.

Grzegorz Bojanowski w swojej twórczości zawsze roztropnie i z namysłem odnosił się do zmiany paradygmatu. Przypominam sobie jego czarno-białe, perfekcyjnie wykonane powiększenia inscenizowanych fotografii. Jako student grafiki podziwiałem te obrazy, były dla mnie zjawiskiem formującym moją postawę, na równi z pracami profesora Grzegorza Przyborka. Fotografia inscenizowana była ważnym elementem rewolucji dekonstruującej medium.

Dziś, w zupełnie nowym otoczeniu wizualnym, owalne obrazy Grzegorza Bojanowskiego udowodniają, że mistrz nie traci czujności i otwartości na dialog. Hybrydyczne działania na pograniczu fotografii klasycznej, cyfrowej i obiektów, stawiają nas wobec zagadnienia zdolności reprezentacji postfotografii. Wobec pytań dotyczących istoty konwencji obrazowania, do której z pozoru prosty klucz stanowi owalność tych prac. Owal jest formą znaną w historii malarstwa, ale niemal nieobecną w fotografii. Ten gest artysty prowokuje nas do namysłu nad umownością konwencji obrazowania w prostokątnej ramce zdefiniowanej w XV wieku przez Leona Battistę Albertiego. Każda projekcja optyczna tworzy obrazy koliste, to aparat fotograficzny wtłacza je w ramy reżimu skopicznego. Jednocześnie algorytmy cyfrowych kamer w sposób niemal niezauważalny zmieniają wewnętrzną projekcję na «poprawne» widoki świata, wpisujące się w nasz mit zasady reprezentacji. Owalne prace Grzegorza Bojanowskiego, często zawiłe i pełne nieoczywistych inwencji, ukrywają i wskazują jednocześnie elementarny składnik, pozwalający odróżnić to, co fotograficzne, od niefotograficznego. Realne obiekty – dosłowne cytaty z rzeczywistości – zmultiplikowane, oprawione w ramki i umieszczone pośród obrazów o fotograficznym rodowodzie utwierdzają mnie we wcześniej przedstawionych refleksjach. Choć może idąc za propozycją Donny Harawey, ten wywodzący się z optyki termin, sugerujący wierne odbicie, warto zastąpić innym: dyfrakcja. W sposób bardziej adekwatny oddaje on nasz akt poznawczy bazujący na doświadczeniu wzrokowym, a co za tym idzie - również w obrazach fotograficznych. I jest bardziej odpowiedni dla relacji między rzeczywistością a rejestracją fotograficzną w sztuce Grzegorza Bojanowskiego”.

prof. dr hab. Marek Domański

Grzegorz Bojanowski – ur. 1946 w Łodzi. Członek Łódzkiego Towarzystwa Fotograficznego od 1969 r. W latach 1971-1977 był członkiem zarządu ds. wystawiennictwa, a w latach 1975-1976 kierownikiem Salonu Fotografiki. Animator i aktywny uczestnik życia artystycznego ŁTF: realizował plenery Sekcji Artystycznej Fotografii ŁTF, wystawy i akcje artystyczne. W latach 1973-2025 inicjator i kurator wielu ważnych dla środowiska ŁTF-u wystaw bieżących i historycznych przeglądów twórczości członków, m.in. zrealizował cykl wystaw tematycznych w latach 1997-1999, 75 lat ŁTF 2025. Odznaczony Medalem 25-lecia Salonu Fotografiki ŁTF 1982 i Złotą Honorową Odznaką ŁTF 1983. W 2000 r. nadano mu tytu Honorowego Członka ŁTF.

Od 1980 r. jest członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików. W latach 1988-1990 pełnił funkcję prezesa Okręgu Łódzkiego ZPAF, a następnie wiceprezesa Zarządu Głównego ZPAF 1992-1994. Kurator wystawy Okręgu Obok fotografii 1988 oraz ogólnopolskiej wystawy „Fotografia i(gra) z rzeczywistością”, zorganizowanej w 1989 r. z okazji 150. rocznicy wynalezienia fotografii. W latach 1976-2007 pracował jako fotograf dokumentalista w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi, późniejszej ASP w Łodzi, jednocześnie wykonując wolny zawód artysty fotografika (głównie fotografia obiektów sztuki).

Fotografuje od początku lat 60. XX wieku. Debiutował publicznie w 1969 r. na wystawie dorocznej ŁTF. Efektem twórczych penetracji fotograficznych są m.in. zdjęcia krajobrazowe o tradycyjnej estetyce i atrakcyjnych walorach wizualnych; fotomontaże i fotografia kreacyjna o treści egzystencjalnej; fotografia medialna ujawniana w formie polizdjęciowych prac; fotograficzne gry z autoportretem. A także prace intermedialne, fotoobiekty, kasetkaże penetrujące plastyczne walory kasetek po błonach małoobrazkowych.

Autor 13 premierowych wystaw indywidualnych prezentowanych w latach 1979-2026 w Łodzi (galerie PWSSP, KMPiK, BWA, FF, ASP, Amcor Rentsch, ŁTF) oraz w Toruniu, Wrocławiu, Katowicach, Zgierzu i w Warszawie. Każda wystawa była prezentacją aktualnych poszukiwań artystycznych i odmienną formalnie. Uczestniczył w 233 wystawach zbiorowych w kraju i na świecie. W Polsce m.in. w cyklicznych, prestiżowych dla polskiego środowiska fotograficznego wystawach, takich jak Biennale Krajobrazu Polskiego w Kielcach, „Złocisty Jantar” w Gdańsku, Prezentacje Autorskie w Gorzowie Wielkopolskim, „Foto Expo” w Poznaniu, Biennale Łódzkie.

Jego twórczość była też prezentowana na znaczących, przeglądowych wystawach polskiej fotografiki m.in. „Polska Fotografia Amatorska 1944-1984”, „Polska Współczesna Fotografia Artystyczna” 1985, „Polska Fotografia Intermedialna 1988”, „Konstelacja” 1993, „Prawdziwe - Możliwe” 1999, „Mistrzowie Polskiego Pejzażu” 2001, „Dwie dekady w kręgu Galerii FF” 2003, „FOTO ASP LODZ” 2015, „Kody - Znaki - Komunikaty” 2018. A za granicą: w Brazylii, USA, Australii, NRD, RFN, Japonii, Hiszpanii, Francji i kilkakrotnie we Włoszech. Laureat ponad 50. medali, dyplomów i wyróżnień za twórczość fotograficzną uzyskanych w Polsce i na kilku wystawach na świecie.

Historyk amator fotografii łódzkiej. Autor publikacji: „Kronika Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Fotograficznego 1949-1961” (2019), „Łódzkie Towarzystwo Fotograficzne 1961-1981. Organizacja, środowisko, fotografia” (2025), monografii „Aleksander Zakrzewski. Fotografik wileński i łódzki” (2024), zarysu historii Okręgu Łódzkiego ZPAF 1953-2003 oraz szkicu historycznego o wystawiennictwie fotograficznym w Łodzi 1906-2003. Autor artykułów, recenzji, tekstów biograficzno-krytycznych zamieszczanych w katalogach wystaw łódzkich fotografików i wystaw Salonu Fotografiki ŁTF, w prasie, czasopismach fotograficznych i w biuletynach po sympozjalnych. Wydał album autorski „Łódź – pejzaż architektoniczny” 1992. Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu, BWA w Kielcach, ŁTF w Łodzi, PTTK w Lublinie, GTF w Gorzowie Wielkopolskim, Musée de l’Elysée w Lozannie oraz w zbiorach własnych.

Grzegorz Bojanowski. Owalności
Galeria Hol przy Bibliotece ASP
ul. Wojska Polskiego 121, Łodzi

Wernisaż wystawy: 7.12.2026 r. (poniedziałek), godz. 12.00
Czas trwania wystawy: 3.12-3.01.2026 r.